Biểu tượng website Khó ăn cát bê tông

Danh mục: Chưa phân loại

Kinh Trung Bộ 76: Cùng Sandaka [dịch lại]

Biên dịch (lại) từ bản tiếng Anh vào ngày 06 tháng 4 năm 2024, lúc 22:12 bởi Quyên (Trứng Gà).

Tôi nghe kể như sau. Có một thời, Đức Phật đang lưu trú tại tu viện Ghosita, gần Kosambī.

Trong thời gian đó, du sĩ Sandaka cùng với khoảng năm trăm du sĩ khác đang ở hang Cây Vả Sóng. Thông tin về Sandaka và địa điểm này hiếm khi được nhắc đến.

Vào cuối buổi chiều, Thượng tọa Ananda rời nơi ẩn cư và nói với các Tỳ kheo: “Này các bậc Hiền giả, chúng ta hãy đến hồ Devakata để xem hang động.” Rõ ràng, đây là một hoạt động được ưa thích. Không chỉ là để thưởng ngoạn thiên nhiên, những chuyến đi này còn giúp các Tỳ kheo tìm kiếm nơi phù hợp để ở và tu tập.

“Dạ, Thượng tọa,” các Tỳ kheo đáp lại. Sau đó, Thượng tọa Ananda cùng một số Tỳ kheo đã đi đến hồ Devakata.

Lúc bấy giờ, Sandaka và nhóm lớn du sĩ đang ngồi lại với nhau, tạo ra tiếng ồn ào khủng khiếp. Họ thảo luận về đủ loại chủ đề: từ vua chúa, kẻ cướp, các quan lại; quân đội, mối đe dọa và chiến tranh; ăn uống, quần áo, giường; hoa và hương liệu; gia đình, phương tiện di chuyển, làng mạc, thị trấn, thành phố và quốc gia; phụ nữ và anh hùng; cuộc sống đường phố và câu chuyện giếng nước; người đã khuất và những chuyện linh tinh; chuyện đất liền và biển cả; cũng như về tái sinh ở trạng thái này hay trạng thái khác.

Thấy Thượng tọa Ananda từ xa tiến lại, Sandaka đã ra hiệu cho nhóm của mình im lặng, “Này các Hiền giả, hãy im lặng, đừng phát ra tiếng động. Đây là Sa môn Ananda, một đệ tử của Sa môn Gotama, đang tiến lại. Những bậc cao tăng như vậy thích sự yên tĩnh, được huấn luyện để giữ yên lặng và ca ngợi sự yên tĩnh. Hy vọng, nếu ông thấy nhóm chúng ta yên tĩnh, ông sẽ muốn đến gần.” Sau đó, những du sĩ ấy đã im lặng.

Sau đó, Thượng tọa Ananda tiếp cận du sĩ Sandaka và được chào đón, “Mời Ngài Ananda! Rất vui khi Ngài đến thăm sau bao lâu. Xin mời ngồi, chúng tôi đã chuẩn bị sẵn chỗ cho Ngài.” Ngài Ananda ngồi xuống, trong khi Sandaka chọn một chỗ thấp hơn và ngồi cạnh bên. Ngài Ananda hỏi về cuộc trò chuyện vừa qua, “Sandaka, các ngài vừa bàn luận về gì? Cuộc đàm thoại nào chưa kết thúc?”

“Để chúng tôi sang một bên, Thưa Ngài Ananda. Ngài sau này có thể dễ dàng tìm hiểu. Thật tuyệt vời nếu Ngài có thể chia sẻ về Pháp, giới thiệu truyền thống của chúng ta.”

“Vậy thì, hãy lắng nghe và tập trung, tôi sẽ phổ biến.”

“Dạ, thưa Ngài,” Sandaka đồng ý. Thượng tọa Ananda bắt đầu:

“Sandaka, Đức Phật đã chỉ ra bốn phương pháp phủ nhận đời sống tâm linh và bốn kiểu đời sống tâm linh không đáng theo đuổi. Một người thông thái sẽ tránh xa những con đường đó và nếu đi theo, họ sẽ không thành công trong học thuyết tinh tế này.”

“Nhưng Thưa Ngài Ananda, những con đường và kiểu đời sống nào cụ thể là không đáng tin?”

“Sandaka, giả sử có một thầy giáo với quan điểm này: ‘Việc làm từ thiện, hy sinh, cúng dường không có ý nghĩa. Không có kết quả tốt hay xấu từ hành động. Không có cuộc sống sau khi chết. Không có sự tồn tại của cha mẹ hay sinh vật tái sinh tự nhiên. Không có sa môn hay bà la môn nào sống đúng mực, tu tập đúng đắn, có khả năng miêu tả cuộc sống sau khi chết sau khi tự mình nhận ra. Con người được tạo thành từ bốn nguyên tố cơ bản. Khi chết, thể xác hòa vào với tự nhiên. Các giác quan tan biến vào không. Quan điểm này phản ánh quan niệm duy vật về con người. ‘Thực thể’ là khái niệm trung tâm trong giáo lý, cho rằng mọi sự vật đều có sinh mạng nên tránh làm hại. Mọi sự hiến tế cuối cùng đều biến thành tro. Quan điểm khẳng định bất kỳ giáo lý nào tích cực đều là ảo tưởng, sai lầm. Khi chết, mọi người, dù khôn ngoan hay ngu dốt, đều bị hủy diệt hoàn toàn, không tồn tại sau cái chết.’

Một người sáng suốt sẽ suy ngẫm như sau: “Vị thầy này giữ quan điểm như thế. Nếu điều vị ấy nói là đúng, dù tôi có hành động hay không, chúng tôi đều chung số phận. Tuy nhiên, tôi không tin chúng tôi sẽ bị tiêu diệt khi thân xác này tan rã và không còn tồn tại sau cái chết. Nhưng việc vị thầy này sống khỏa thân, cạo trọc, ngồi xổm, tự nhổ tóc và râu không cần thiết. Bởi vì tôi sống trong nhà với gia đình, sử dụng gỗ đàn hương từ Kasi, đeo vòng hoa, xịt nước hoa, trang điểm và sở hữu vàng bạc. Mặc dù vậy, tôi sẽ chung số phận trong kiếp sau như vị thầy. Làm sao tôi biết hoặc thấy gì để phải sống đời tâm linh dưới sự dẫn dắt của vị thầy? Điều này phủ định giá trị của đời sống tâm linh.” Nhận ra điều này, họ rời đi trong tâm trạng thất vọng.

Đây là cách thứ nhất phủ định đời sống tâm linh.

Hơn nữa, hãy xem xét một vị thầy khác với quan điểm: “Người thực hiện hành động không sai khi họ phạt, cắt xén, tra tấn, gây đau khổ, áp bức, đe dọa, hoặc khi họ khuyến khích người khác làm như vậy. Không có gì xấu xa khi họ giết người, ăn cắp, đột nhập, cướp bóc, ăn trộm, cướp đường, ngoại tình và nói dối.” Đây là sự phủ nhận giáo lý nghiệp. Nếu bạn biến tất cả sinh vật trên trái đất này thành một đống thịt với một lưỡi cưa sắc, không có ác nghiệp nào phát sinh từ đó, không có hậu quả xấu nào. Nếu bạn đi dọc bờ nam sông Hằng mà giết hại, cắt xén và tra tấn, và khuyến khích người khác làm như vậy, không có ác nghiệp phát sinh từ việc đó, không có hậu quả xấu nào. Nếu bạn đi dọc bờ bắc sông Hằng mà bố thí, hy sinh và khuyến khích người khác làm như vậy, không có công đức phát sinh từ việc đó, không có hậu quả tốt nào. Trong việc bố thí, tự kiểm soát, giữ gìn và trung thực không có công đức hay hậu quả công đức.”

Một người sáng suốt sẽ suy ngẫm như sau: “Vị thầy này giữ quan điểm như thế. Nếu điều vị ấy nói là đúng, dù tôi có hành động hay không, chúng tôi đều chung số phận. Tuy nhiên, tôi không tin khi chúng ta hành động thì không có điều gì sai trái. Nhưng việc vị thầy này sống khỏa thân, cạo trọc, ngồi xổm, tự nhổ tóc và râu không cần thiết. Bởi vì tôi sống trong nhà với gia đình, sử dụng gỗ đàn hương từ Kasi, đeo vòng hoa, xịt nước hoa, trang điểm và sở hữu vàng bạc. Mặc dù vậy, tôi sẽ chung số phận trong kiếp sau như vị thầy. Làm sao tôi biết hoặc thấy gì để phải sống đời tâm linh dưới sự dẫn dắt của vị thầy? Điều này phủ định giá trị của đời sống tâm linh.” Nhận ra điều này, họ rời đi trong tâm trạng thất vọng.

Đây là cách thứ hai phủ định đời sống tâm linh.

Xem xét vị thầy khác với quan điểm: “Chúng sinh suy đồi không do nguyên nhân hay lý do. Chúng được thanh tịnh không cần nguyên nhân, lý do. Không có sức mạnh, năng lượng, sức mạnh con người hay nghị lực.” Mọi chúng sinh, sinh vật, hữu tình, linh hồn đều không kiểm soát, quyền lực, năng lượng. Họ do số phận, hoàn cảnh, bản chất định hình, trải nghiệm vui buồn trong sáu cõi luân hồi.

Người sáng suốt suy ngẫm: “Vị thầy này quan điểm thế. Nếu đúng như vậy, dù tôi hành động hay không, chúng tôi cùng một số phận. Nhưng tôi không tin chúng tôi thanh tịnh mà không cần nguyên nhân, lý do. Việc vị thầy này đi trần truồng, cạo đầu, ngồi xổm, tự nhổ tóc, râu không cần thiết. Vì tôi sống trong gia đình, sử dụng gỗ đàn hương Kasi, đeo hoa, xịt nước hoa, trang điểm, nhận vàng bạc. Vậy mà tôi sẽ cùng số phận kiếp sau như vị thầy. Tôi biết, thấy gì mà phải theo đuổi đời sống tâm linh dưới hướng dẫn vị thầy này? Điều này phủ nhận giá trị đời sống tâm linh.” Nhận thức điều này, họ rời đi thất vọng.

Đây là cách thứ ba phủ nhận đời sống tâm linh.

Hơn nữa, một vị thầy khác quan điểm: “Có bảy thực thể không tạo ra, không sinh ra, không có tạo hóa, cằn cỗi, vững như núi, cố định như cột đá. Chúng không di chuyển, suy thoái, cản trở lẫn nhau. Không gây lạc thú, khổ đau, hoặc cả hai cho nhau. Bảy thực thể là gì? Đất, nước, lửa, không khí; lạc thú, khổ đau và linh hồn là thứ bảy. Tại đây không ai giết người hoặc bảo người khác giết; không ai học hoặc dạy; không ai hiểu biết hoặc giúp hiểu biết. Chặt đầu ai với kiếm, bạn không lấy mạng ai. Kiếm lướt qua không gian giữa bảy thực thể. Có 1,4 triệu tử cung chính, 6,000, và 600; 500 hành động, năm, và ba; hành động và nửa hành động. Có 62 con đường, 62 tiểu kỷ nguyên, sáu lớp tái sinh, và tám giai đoạn đời người. Có 4,900 tu sĩ Ājīvaka, 4,900 du sĩ lang thang, và 4,900 tu sĩ trần truồng; 2,000 khả năng, 3,000 địa ngục, và 36 tầng bụi. Có bảy loại thai nhi có tri giác, không có tri giác, và không dây rối; bảy vị thần, bảy loài người, và bảy loài quỷ; bảy hồ, bảy sông, 700 sông, bảy vách đá, và 700 vách đá; bảy giấc mơ và 700 giấc mơ. Có 8.4 triệu đại kỷ nguyên lớn, qua đó, kẻ ngu si và kẻ thông minh luân hồi trước khi chấm dứt khổ đau. Và tại đây không có: ‘Bằng cách tuân thủ giới luật này, thực hành nghi lễ này, thực hiện khổ hạnh này, hoặc sống đời sống tâm linh này, tôi sẽ khiến nghiệp chưa chín muồi phải nảy mầm, hoặc loại bỏ nghiệp cũ bằng cách trải qua kết quả của nó từng chút một’ – vì không thể. Lạc thú và khổ đau được phân chia. Chu trình tái sinh chỉ một thời gian giới hạn, không tăng giảm, không tốt hơn hay tồi tệ hơn. Như quả bóng dây lăn đi và mở ra, sau tái sinh, kẻ ngu si và kẻ thông minh sẽ chấm dứt khổ đau.”

Người sáng suốt suy ngẫm: “Vị thầy này quan điểm thế. Nếu đúng, dù tôi hành động hay không, chúng tôi cùng một số phận. Nhưng tôi không tin sau luân hồi, chúng tôi chấm dứt khổ đau. Việc vị thầy này đi trần truồng, cạo đầu, ngồi xổm, tự nhổ tóc, râu không cần thiết. Bởi vì tôi sống trong gia đình, sử dụng gỗ đàn hương Kasi, đeo hoa, xịt nước hoa, trang điểm, nhận vàng bạc. Dù vậy, tôi sẽ cùng số phận kiếp sau như vị thầy. Tôi biết, thấy gì mà phải theo đuổi đời sống tâm linh dưới hướng dẫn vị thầy này? Điều này phủ nhận giá trị đời sống tâm linh.” Nhận ra điều này, họ rời đi thất vọng.

Đây là cách thứ tư phủ nhận đời sống tâm linh.

Đức Phật, Người biết và thấy, Đấng hoàn hảo, Đấng Giác Ngộ tối thượng, đã giải thích bốn cách phủ nhận đời sống thiêng liêng. Một người sáng suốt sẽ không theo đuổi những con đường thiêng liêng như vậy, và nếu họ theo đuổi, họ sẽ không thành công trong hệ thống giáo lý khéo léo.

“Thật kỳ diệu, Thượng tọa Ananda, làm sao Đức Phật đã giải thích như vậy. Nhưng Thượng tọa Ananda, bốn loại đời sống thiêng liêng không đáng tin cậy là gì?” Câu này tập trung vào các tuyên bố tôn giáo tự tin nhưng hóa ra là không đáng tin cậy.

“Xem xét vị thầy tự nhận biết và thấy mọi thứ, không ngoại lệ, ‘Tri thức và tầm nhìn luôn hiện diện với tôi, khi đi bộ, đứng, ngủ và thức dậy.’ Họ gặp phải nhiều tình huống không mong đợi và giải thích chúng một cách bất ngờ. Đức Phật không chỉ phủ nhận loại toàn tri này mà còn chỉ ra sự vô lý của nó.

Người sáng suốt suy ngẫm: ‘Vị thầy này tự nhận nhưng lại trả lời như vậy. Đời sống thiêng liêng này thực sự không đáng tin.’ Nhận ra điều này, họ ra đi thất vọng.

Đây là loại đời sống thiêng liêng không đáng tin cậy thứ nhất.

“Hơn nữa, một vị thầy khác là người truyền đạt bằng khẩu truyền, coi khẩu truyền là sự thật, dạy dựa trên khẩu truyền, dòng dõi di sản, theo thẩm quyền kinh điển. Khi một vị thầy coi khẩu truyền là sự thật, một số nội dung được học tốt, số khác không, một số đúng và một số lại không. Người sáng suốt suy ngẫm và nhận ra: ‘Vị thầy này coi khẩu truyền là sự thật, nhưng thực tế không phải lúc nào cũng như vậy. Đời sống thiêng liêng này không đáng tin cậy.’ Nhận ra điều này, họ rời đi thất vọng.

Đây là loại đời sống thiêng liêng không đáng tin cậy thứ hai.

Hơn nữa, một vị thầy dựa trên lý lẽ và điều tra, dạy dựa vào suy luận của bản thân, theo một dòng suy nghĩ cá nhân. Tuy nhiên, khi một vị thầy dựa vào lý lẽ và điều tra, một số suy luận tốt, số khác không, một số đúng và một số lại không. Người sáng suốt sẽ suy ngẫm và nhận ra: “Vị thầy này dựa vào lý lẽ và điều tra, nhưng một số suy luận của họ không chính xác. Đời sống thiêng liêng này không đáng tin cậy.” Nhận thức điều này, họ ra đi thất vọng.

Đây là loại đời sống thiêng liêng không đáng tin cậy thứ ba.

Hơn nữa, một vị thầy khác là người đần độn và ngu muội. Khi được hỏi, họ trả lời một cách lảng tránh và mập mờ: “Tôi không nói là như này. Tôi không nói là như kia. Tôi không nói là khác. Tôi không nói là không phải. Và tôi không phủ nhận là không phải vậy.” Người sáng suốt sẽ suy ngẫm và nhận ra: “Vị thầy này không thể cung cấp một câu trả lời rõ ràng và đáng tin cậy. Đời sống thiêng liêng này không đáng tin cậy.” Nhận thức điều này, họ ra đi thất vọng.

Đây là loại đời sống thiêng liêng không đáng tin cậy thứ tư.

Đây là bốn loại đời sống tâm linh không đáng tin cậy mà Đức Phật, Đấng Toàn Giác, Bậc Chánh Đẳng Giác đã giải thích. Một người sáng suốt sẽ không nên theo đuổi những con đường tâm linh đó. Nếu có thực hành, họ sẽ không hoàn tất được hệ thống giáo lý tài tình.

Thật đáng kinh ngạc rằng Đức Phật đã giải thích được bốn loại đời sống tâm linh không đáng tin cậy như vậy. Tuy nhiên, một vị thầy sẽ nói và giảng dạy như thế nào để một người sáng suốt có thể theo đuổi con đường tâm linh đó và khi đã theo đuổi, họ sẽ hoàn tất hệ thống giáo lý tài tình?

Này Sandaka, điều đó xảy ra khi một Đấng Giác Ngộ xuất hiện trên thế gian. Ngài là một Đấng Toàn Giác, thành tựu về tri thức và hạnh kiểm, một vị thánh hiền, người hiểu biết thế gian, hướng dẫn tối thượng cho những ai mong muốn rèn luyện, và là thầy của chư Thiên và loài người. Ngài đã giác ngộ và phước lành.

Ngài từ bỏ năm chướng ngại, những ô nhiễm của tâm làm suy yếu trí tuệ. Sau đó, hoàn toàn tách biệt khỏi dục vọng và các phẩm chất bất thiện, Ngài bước vào và trụ trong Thiền định đầu tiên, mang hỷ lạc sinh từ sự tách biệt, trong khi định tâm và duy trì liên kết. Một người sáng suốt sẽ hết mình theo đuổi đời sống tâm linh dưới sự hướng dẫn của vị thầy đạt được những phẩm hạnh cao quý như thế, và khi thực hành, họ sẽ hoàn tất hệ thống giáo lý tài tình.

Hơn nữa, khi sự định tâm và duy trì liên kết đã lắng dịu, người tu sĩ bước vào và trụ trong Thiền định thứ hai… Thiền định thứ ba… Thiền định thứ tư. Một người sáng suốt sẽ hết mình theo đuổi đời sống tâm linh dưới sự hướng dẫn của vị thầy đạt được những phẩm hạnh cao quý như thế, và khi thực hành, họ sẽ hoàn tất hệ thống giáo lý tài tình.

Khi tâm đã đắm chìm trong trạng thái định (samādhi) như vậy – thanh tịnh, sáng ngời, không khiếm khuyết, thoát khỏi ô nhiễm, nhu nhuyến, kỷ luật, vững chãi và bất khả xâm phạm – họ hướng tâm ấy đến sự nhớ lại các kiếp sống trước đây. Họ nhớ lại nhiều kiếp sống trước đây với đặc điểm và chi tiết. Đó là: một, hai, ba, bốn, năm, mười, hai mươi, ba mươi, bốn mươi, năm mươi, một trăm, một nghìn, một trăm nghìn lần tái sinh; nhiều kỷ nguyên của thế giới thu hẹp lại, nhiều kỷ nguyên của thế giới mở rộng, nhiều kỷ nguyên của thế giới thu hẹp và mở rộng. Một người sáng suốt sẽ hết mình theo đuổi đời sống tâm linh dưới sự hướng dẫn của vị thầy đạt được những phẩm hạnh cao quý như thế, và khi thực hành, họ sẽ hoàn tất hệ thống giáo lý tài tình.

Khi tâm đã đắm chìm trong trạng thái định như vậy, họ hướng tâm ấy đến sự nhận thức về cái chết và tái sinh của chúng sinh. Với thiên nhãn thanh tịnh, siêu nhân, họ thấy chúng sinh qua đời và được tái sinh – thấp kém và cao quý, xinh đẹp và xấu xí, ở nơi tốt và nơi xấu. Họ hiểu cách chúng sinh được tái sinh theo nghiệp của mình. Một người sáng suốt sẽ hết mình theo đuổi đời sống tâm linh dưới sự hướng dẫn của vị thầy đạt được những phẩm hạnh cao quý như thế, và khi thực hành, họ sẽ hoàn tất hệ thống giáo lý tài tình.

Khi tâm trí họ đã đắm chìm trong trạng thái định như thế, họ hướng tâm ấy đến sự hiểu biết về sự chấm dứt lậu hoặc. Họ thực sự nhận thức: “Đây là Khổ đau”… “Đây là nguồn gốc của Khổ đau”… “Đây là sự chấm dứt Khổ đau”… “Đây là con đường dẫn đến sự chấm dứt Khổ đau”. Họ thực sự nhận thức: “Đây là những lậu hoặc”… “Đây là nguồn gốc của lậu hoặc”… “Đây là sự chấm dứt lậu hoặc”… “Đây là con đường dẫn đến sự chấm dứt lậu hoặc”.

Biết và thấy như vậy, tâm của họ được giải thoát khỏi lậu hoặc của dục vọng, ái dục tái sinh và vô minh. Khi được giải thoát, họ biết rằng mình đã giải thoát.

Họ nhận thức rằng: “Sự tái sinh đã chấm dứt, cuộc hành trình tâm linh đã hoàn tất, những gì cần làm đã được làm xong, không còn quay trở lại bất kỳ trạng thái hiện hữu nào”. Một người sáng suốt sẽ hết mình theo đuổi đời sống tâm linh dưới sự hướng dẫn của vị thầy đạt được phẩm hạnh cao quý như vậy. Và khi thực hành, họ sẽ hoàn thiện hệ thống giáo huấn tài tình.

“Nhưng này Sandaka, khi một vị Tỳ khưu đã hoàn thiện – với lậu hoặc đã chấm dứt, đã hoàn tất cuộc hành trình tâm linh, đã làm xong những gì cần làm, đã đặt gánh nặng xuống, đã đạt mục tiêu chân chính, đã hoàn toàn chấm dứt xiềng xích tái sinh, và đã đúng đắn giải thoát nhờ giác ngộ – liệu họ vẫn có thể hưởng thụ dục lạc không?”

“Này Sandaka, một vị Tỳ khưu đã hoàn thiện không thể vi phạm trong năm trường hợp. Một vị Tỳ khưu đã chấm dứt lậu hoặc không thể cố ý cướp đi mạng sống, lấy trộm vật gì, giao hợp tình dục, nói dối cố ý, hoặc tích trữ đồ vật cho sự thỏa mãn riêng như khi còn là cư sĩ tại gia. Một vị Tỳ khưu đã hoàn thiện không thể vi phạm trong năm trường hợp này.”

“Nhưng này Sandaka, khi một vị Tỳ khưu đã hoàn thiện, liệu sự hiểu biết và tầm nhìn rằng lậu hoặc của họ đã chấm dứt có hiện diện liên tục và thường xuyên với họ trong khi đi, đứng, ngủ và thức không?”

“Vậy thì, này Sandaka, tôi sẽ dùng một ví dụ. Bởi vì, bằng một ví dụ, một số người sáng suốt có thể hiểu ý nghĩa của điều được nói. Giả sử có người bị cắt cụt tay chân. Người đó sẽ không nhận thức liên tục rằng tay chân mình đã bị cắt đứt trong khi đi, đứng, ngủ và thức, mà chỉ khi kiểm tra người ấy mới nhận thức điều đó.”

Cũng giống như vậy, khi một vị Tỳ khưu đã hoàn thiện, sự hiểu biết và tầm nhìn rằng lậu hoặc của họ đã chấm dứt không hiện diện liên tục và thường xuyên trong khi đi, đứng, ngủ và thức. Họ chỉ ý thức về điều đó khi kiểm tra.

“Nhưng này Sandaka, trong giáo lý và sự tu tập này, có bao nhiêu người được giải thoát?” (“Những người được giải thoát” là niyyātāro, một thuật ngữ kỹ thuật chỉ người hành động từ niyyāti, có nghĩa là “ra đi” trong hệ thống của Sandaka)

“Không chỉ một trăm người được giải thoát, này Sandaka, hoặc hai ba bốn năm trăm, mà còn nhiều hơn thế trong giáo lý và sự tu tập này.”

“Thật kỳ diệu, thưa Ngài Ānanda, thật phi thường! Giáo pháp được truyền dạy trong lĩnh vực riêng của nó, và nhiều người được giải thoát được công nhận. Tuy nhiên, những người Ājīvaka này, con trai của người mẹ đáng thương có con đã chết, tự tôn vinh mình và khinh miệt người khác. Và họ chỉ công nhận ba người được giải thoát: Nanda Vaccha, Kisa Saṅkicca, và nhà tu khổ hạnh Gosāla mang cây gậy tre.”

Rồi du sĩ ngoại đạo Sandaka bảo đoàn tuỳ tùng của mình: “Này các bạn, hãy đi đi. Đời sống phạm hạnh sẽ được sống dưới sự chỉ dẫn của Sa-môn Gotama (Đức Phật). Bây giờ không dễ để ta từ bỏ tài sản, danh vọng hay sự nổi tiếng.” Và như thế, du sĩ ngoại đạo Sandaka cử đoàn tuỳ tùng của mình đi sống đời sống phạm hạnh dưới sự hướng dẫn của Đức Phật.

Tham khảo bản dịch cũ (của ngài Minh Châu): https://www.budsas.org/uni/u-kinh-trungbo/trung76.htm 

English: https://suttacentral.net/mn76/en/sujato?lang=en

Y khoa: Châm cứu Có Thể Giúp Giảm Đau Lưng Không?

Viết bởi Charlotte Lillis
Được xem xét y khoa bởi Kerry Boyle D.Ac., M.S., L.Ac., Dipl. Ac., CYT

Nghiên cứu cho thấy châm cứu có thể giúp giảm đau lưng và cải thiện khả năng thực hiện các công việc hàng ngày. Tuy nhiên, vẫn có những bằng chứng mâu thuẫn.

Châm cứu bao gồm việc đưa những chiếc kim mảnh vào các khu vực cụ thể hoặc “điểm châm cứu” (hay “huyệt đạo”) trên da nhằm giúp giảm đau và điều trị các bệnh khác.

Bài viết này khám phá xem liệu châm cứu có thể giúp giảm đau lưng hay không, cách thức hoạt động, và những gì cần mong đợi trước, trong, và sau khi điều trị.

Nó cũng thảo luận về rủi ro và tác dụng phụ tiềm ẩn của châm cứu cũng như chi phí tài chính liên quan.

Châm Cứu Có Giúp Giảm Đau Lưng Không?

Một bài tổng quan hệ thống và phân tích tổng hợp năm 2021 về 13 thử nghiệm kiểm soát ngẫu nhiên (RCTs) đã điều tra hiệu quả của châm cứu đối với đau lưng cấp tính (LBP). Trong số 13 RCTs, 11 đưa ra kết quả nhất quán, chất lượng cao. Có mối liên hệ giữa châm cứu và những cải thiện khiêm tốn trong các hạng mục sau:

  • Cường độ đau
  • Khả năng thực hiện tự chăm sóc hàng ngày
  • Số lượng viên thuốc cần thiết để kiểm soát đau

Tuy nhiên, không có mối liên hệ nào giữa châm cứu và chức năng cải thiện của vùng lưng dưới – khu vực cột sống thắt lưng.

Cần thêm nghiên cứu kết hợp các RCTs chất lượng cao để xác định hiệu quả của châm cứu đối với LBP cấp tính.

Một bài tổng quan hệ thống riêng biệt năm 2021 lưu ý rằng châm cứu cho thấy kết quả hứa hẹn đối với cá nhân mắc LBP mãn tính và có thể có lợi như một phương pháp điều trị hàng đầu. Tuy nhiên, các nhà nghiên cứu bổ sung rằng sự khác biệt trong phương pháp nghiên cứu giữa các nghiên cứu làm cho việc đánh giá đúng đắn hiệu quả của châm cứu đối với LBP trở nên khó khăn.

Trung Tâm Quốc gia về Y học Bổ sung và Tích hợp (NCCIH) cho biết có bằng chứng từ thấp đến trung bình về chất lượng cho thấy châm cứu có thể có lợi cho LBP mãn tính và bằng chứng chất lượng thấp cho thấy nó có thể có lợi cho LBP cấp tính.

Châm Cứu Hoạt Động Như Thế Nào?

Châm cứu là một phần của y học truyền thống Trung Quốc (TCM) dựa trên niềm tin rằng cơ thể chứa một năng lượng sống quan trọng gọi là “Qi” (hay “Khí“), chảy dọc theo các con đường gọi là “kinh lạc”. Các nhà thực hành châm cứu truyền thống tin rằng châm cứu có thể khôi phục dòng chảy của Qi để giúp cải thiện sức khỏe tinh thần và thể chất.

Ngày nay, các nhà thực hành phương Tây có thể có các lý thuyết khác nhau về cách châm cứu giảm đau.

Một bài tổng quan năm 2018 cung cấp cái nhìn sâu sắc về cách châm cứu có thể ảnh hưởng đến LBP. Theo bài tổng quan, châm cứu gây ra các tổn thương vi mô cho da. Điều này kích thích việc giải phóng một chất gọi là adenosine triphosphate (ATP), phân hủy thành adenosine và các hợp chất hóa học khác. Cả ATP và adenosine chặn các thụ thể đau gọi là thụ thể purinergic, giúp giảm đau.

Bài tổng quan năm 2018 cũng giải thích rằng châm cứu giả mạo hiệu quả gần như châm cứu “thật”. Trong châm cứu giả mạo, người thực hành chạm kim vào các điểm châm cứu thay vì đưa chúng vào da. Các nhà đánh giá cho rằng điều này có thể đủ để kích hoạt các sợi thần kinh cảm giác trên da để tạo ra hiệu ứng giảm đau.

Tìm Hiểu Thêm Về Châm Cứu.

Nên Mong Đợi Điều Gì?

Theo Dịch vụ Y tế Quốc gia (NHS) của Vương quốc Anh, một phiên châm cứu ban đầu thường kéo dài từ 20 phút đến 1 giờ và sẽ bao gồm các yếu tố sau:

  • Đánh giá sức khỏe tổng quát
  • Kiểm tra thể chất
  • Đưa kim châm cứu vào

Các mục sau đây mô tả những gì cần mong đợi trước, trong, và sau khi điều trị châm cứu.

Trước Điều Trị:

Trước khi điều trị, người thực hành châm cứu sẽ hỏi về sức khỏe tổng quát của bạn, bao gồm bất kỳ tình trạng y tế và thuốc đang dùng. Họ cũng sẽ kiểm tra vật lý khu vực họ dự định điều trị.

Người thực hành sẽ sau đó yêu cầu bạn ngồi hoặc nằm xuống. Họ cũng có thể yêu cầu bạn cởi bỏ một số quần áo để tiếp cận các khu vực cần điều trị.

Trong Khi Điều Trị:

Người châm cứu sẽ sử dụng những chiếc kim rất mảnh, dài vài centimet. Các kim sẽ được sử dụng một lần và tiệt trùng trước để giảm thiểu nguy cơ nhiễm trùng.

Người châm cứu sẽ đưa kim vào dưới da hoặc vào cơ bên dưới da. Họ sẽ để kim tại chỗ từ vài phút đến nửa giờ.

Quy trình này ban đầu có thể gây ra cảm giác nặng, tê, hoặc ngứa. Tuy nhiên, thường thì bạn sẽ không trải qua bất kỳ đau đớn đáng kể nào.

Sau Khi Điều Trị:

Bạn có thể cảm thấy đau nhẹ tại chỗ châm cứu sau khi người thực hành lấy kim ra.

Phản ứng với châm cứu thay đổi. Mọi người có thể cảm thấy thư giãn và tươi mới, tràn đầy năng lượng, hoặc buồn ngủ. Triệu chứng có thể tồi tệ hơn trước khi cải thiện.

Châm Cứu Hoạt Động Nhanh Như Thế Nào Đối Với Đau?

Theo Viện Y học Thay thế Mỹ (AIAM), mọi người thường nhận thấy hiệu quả của châm cứu trong vòng 3 đến 4 ngày. Tuy nhiên, số lượng phiên châm cứu và khung thời gian để nhận thấy kết quả đáng chú ý có thể khác nhau giữa các cá nhân.

Các Tác Dụng Phụ Có Thể Xảy Ra

Theo NHS, châm cứu từ một người thực hành có bằng cấp thường rất an toàn, mặc dù một số cá nhân có thể trải qua tác dụng phụ nhẹ, ngắn hạn. Điều này có thể bao gồm:

  • Đau tại chỗ chèn kim
  • Chảy máu hoặc bầm tím tại chỗ chèn kim
  • Buồn nôn
  • Chóng mặt hoặc choáng váng
  • Buồn ngủ

Các tác dụng phụ nghiêm trọng, như nhiễm trùng hoặc thủng phổi, hiếm gặp.

Rủi Ro

Châm cứu nói chung là an toàn. Tuy nhiên, những người có một hoặc nhiều điều sau đây nên thông báo cho người châm cứu trước khi nhận châm cứu:

  • Một rối loạn chảy máu, như bệnh hemophilia
  • Dị ứng với kim loại
  • Một nhiễm trùng hiện hữu trong khu vực người châm cứu sẽ đưa kim vào

Một người cũng nên thông báo cho người thực hành châm cứu của họ nếu họ đang mang thai, vì một số điểm châm cứu không an toàn để điều trị trong thời kỳ mang thai.

Tóm Tắt

Châm cứu là một liệu pháp bổ sung bao gồm việc đưa kim mảnh vào các điểm châm cứu trên da. Nghiên cứu cho thấy nó có thể dẫn đến cải thiện cả đau lưng cấp tính và mãn tính. Tuy nhiên, cần thêm các nghiên cứu chất lượng cao để xác định hiệu quả của nó.

Châm cứu nói chung là một thủ thuật an toàn, và tác dụng phụ nghiêm trọng hiếm gặp. Tuy nhiên, những người mang thai hoặc những người có điều kiện sức khỏe nhất định nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi nhận châm cứu.

Chú giải:

  • Châm cứu: Một phương pháp điều trị của y học truyền thống Trung Quốc, dùng kim mảnh châm vào các điểm cụ thể trên cơ thể để giảm đau và điều trị một số bệnh.
  • Qi (Khí): Theo y học truyền thống Trung Quốc, đây là năng lượng sống chảy trong cơ thể, quyết định sức khỏe tinh thần và thể chất.
  • Kinh lạc: Các đường năng lượng giả định trong y học Trung Quốc, nơi Qi lưu thông.

Nguồn: “Does acupuncture help with back pain?”
https://www.medicalnewstoday.com/articles/acupuncture-for-back-pain#does-it-help

Cách tiếp cận vấn đề (trong việc tự học)

Trong thực tế có 2 cách tiếp cận vấn đề thông dụng. Bạn cần sớm chọn một trong hai để bắt đầu, chần chừ sẽ khiến thời gian bỏ bạn lại phía sau.

Hai cách tiếp cận này hay được áp dụng trong khoa học, nhưng trong đời sống chúng ta cũng cần biết để giải quyết các vấn đề hiệu quả hơn.

Cách 1: từ chi tiết đến tổng quát (quy nạp)

Đi từ quan sát, hình thành mẫu, giả thuyết cần chứng minh, lý thuyết

Quy nạp có gì đó mang tính chất làm để học. Bắt tay vào quan sát, thử bắt tay làm, rút ra được những mẫu thứ chung, rồi kiểm nghiệm, cuối cùng đưa ra lý thuyết mang tính tổng quát hóa.

Quy nạp giúp ta hiểu được cái chung, tổng quát từ những cái riêng, bộ phận.

Cách 2: đi từ tổng quát, chung đến riêng, bộ phận (diễn dịch)

Đi từ lý thuyết đến giả thuyết, quan sát, cuối cùng xác nhận

Bạn sẽ tìm hiểu lý thuyết trước, rồi xem cách cách người ta đặt giả thuyết, quan sát, lập luận, cuối cùng là xác nhận.

Diễn dịch giúp cho từ cái chung, tổng quát hiểu được cái riêng.

Hai cách trên đều giúp người tiếp cận nâng cao quá trình nhận thức. Không có cách nào ưu điểm hơn cách nào mà tùy từng tình huống áp dụng một cách linh hoạt.

Cách 3: vô chiêu nghĩa là hữu chiêu, hữu chiêu cũng là vô chiêu

Cách này lắm lúc mang lại sự thực dụng đáng ngạc nhiên, nhưng trên thế giới người ta không đánh giá cao cách làm thiếu hệ thống như cách này.

Khi là người mới học, người mới trong một lĩnh vực, bạn đừng nên áp dụng cách 3 này bởi vì nó sẽ không giúp ích, sẽ lặp lại rất nhiều sai lầm để học hỏi, tốn thời gian.

Chỉ nên sử dụng cách này khi bạn đã lên một mức gọi là thuần thục trong nghề. Giống như một võ sư, phải ở mức như Lý Tiểu Long, ông ấy mới cảm thấy Vịnh Xuân Quyền là gò bó, nên đã sáng tác ra Tiệt Quyền Đạo. Chuyện này hiếm, bạn khoan mơ mộng.

Cách 4: dễ áp dụng cho người ít học hành trường lớp

Giả sử thuở đi học bạn chán ghét trường lớp, hoặc bạn nghỉ học sớm, đâu đó chưa hết trung học phổ thông, điều đó không có nghĩa rằng khi ra đời bạn hoàn toàn là một kẻ dốt nát, bạn có thể vượt lên chính minh, hoặc hơn người khác bằng con đường tự học.

Học suốt đời quan trọng hơn nhiều so với chỉ học ở trường lớp, khi rời trường là ngừng học hỏi. Có những lĩnh vực, trường đời tốt hơn trường học nhiều, và đa phần người ta hơn nhau ở trường đời, thành tích trường học chỉ là quãng thời gian trước khi trưởng thành.

Bạn có nhận xét thấy rằng ở trường học thì bạn được học bài học trước, sau đó mới thực hành, mới làm bài và chấm điểm. Trong khi đó, trường đời hoàn toàn ngược lại: bạn phải làm, thất bại, thậm chí là thất bại thảm hại/ phá sản/ trắng tay/ nếm trái đắng…. đủ kiểu rồi mới học được bài học.

Vậy thì, cách học KACBT muốn nói ở đây là bạn có thể tháo tung cái máy tính ra để học. Học làm web thì bạn có thể quậy tưng một trang web lên, mở mã HTML của nó ra thay đổi cái nọ cái kia để hiểu cách nó hoạt động.

Tất nhiên, những thứ như đồ gia dụng, những thứ vật hiển hiện dạng vật lý sờ mó được sẽ dễ hiểu hơn cho phần đông người trong chúng ta, so với những thứ trừu tượng như thuật toán viết mã, phần mềm.

Trong quá trình học chắc chắn sẽ có những lúc khó khăn, nản lòng, mông lung, vô định,… vì thế không phải đóng cửa trong phòng “tu luyện” mà còn phải tìm câu lạc bộ, hội nhóm để tới đó giao lưu, học hỏi, gặp gỡ những người đi trước, bạn đồng hành để việc học trở nên vui vẻ, nhẹ nhàng hơn, được động viên bởi những người “cùng hội cùng thuyền”.

Khóa học chính thống, xịn sò về Web

Thông tin trên mạng rất nhiều, thừa mứa dẫn đến tình trạng tin dỏm, tin giả, tin kém chất lượng,… làm bạn lạc vào mê hồn trận. Hệ quả là nhiều người chưa vững về infomation literacy, Web literacy, digital literacy… sẽ lạc lối, không tìm ra được cái mình cần dù biết nó đang tồn tại ngay phía sau ô tìm kiếm.

KACBT xin cung cấp đến bạn một số khóa học về Web chất lượng, miễn phí bằng tiếng Anh. Nếu bạn có thể học được trực tiếp từ các trang đó thay vì các bài viết ở website KACBT này quả là tuyệt vời, chúng tôi cũng có dịp… làm biếng.

  • W3Cx – Free online courses from The World Wide Web Consortium (W3C): có nhiều khóa học khác nhau liên quan đến web, bạn chỉ cần học lần lượt theo các mô-đun được liệt kê trên đó.
  • Nếu bạn có thể nghe – hiểu tiếng Anh tốt, thích cách học sinh động có kèm media, một khoá học Build your first web pages with HTML and CSS của Google cũng rất tuyệt.
  • Một dạng khác không phải khoá học mà học kiểu tương tác như chơi game, một số người học rất hiệu quả với phương pháp này, bạn có thể thử với learn-html chấm org

KACBT tự hào là một trong những người rất ít tham gia vào việc lan truyền tin giả trên mạng xã hội, cũng như có khả năng thẩm định thông tin bởi vì tiếp cận Internet từ khá sớm, công việc cũng liên quan đến việc sàng lọc thông tin rất nhiều nên độ nhạy về thẩm định thông tin khá cao.

Những lưu ý cần nhớ nằm lòng

Lưu ý cho người chỉ mới học HTML, CSS, JavaScript

Khi cài đặt XAMPP, tốt hơn hết là cài vào ổ đĩa D: hoặc E: thay vì C: mặc định. Lý do: khi Windows bị hỏng, bạn thường hay cài lại, mọi thứ bạn học có nguy cơ biến mất nếu không nhớ sao lưu.

Ban đầu, lúc mới học web tĩnh, chỉ bấm nút Start theo mũi tên đỏ ở hình bên dưới khi khởi động XAMPP mà thôi, chưa cần các chức năng khác.

Hình 1. Click nút Start để khởi động máy chủ web ApacheApache

Một khi máy chủ Apache đã chạy thành công, nút sẽ chuyển sang Stop. Nếu hiện lên dòng chữ màu đỏ báo lỗi nào đó cần phải khắc phục trước khi truy cập http://localhost/

Giả sử nếu cài XAMPP vào D: thì thư mục D:\xampp\htdocs sẽ là thư mục gốc.

Ở các bài thực hành bạn cần tạo/ lưu file vào htdocs và/ hoặc tạo thư mục con trong thư mục này và đặt cái file HTML, image, JS, CSS vào đó.

Sử dụng trình soạn thảo thô sơ mục đích là để có thể nhớ được nằm lòng một số thẻ HTML.

Tránh trường hợp mới học đã sử dụng trình soạn thảo có chức năng nhắc bài “đến tận chân răng”. Vội vàng dùng công cụ mạnh sẽ dẫn đến tình trạng lơ mơ, thiếu ghi nhớ được vài thứ căn bản buộc phải nhớ.

Khi đi phỏng vấn xin việc, nhà tuyển dụng cho bài kiểm tra trên trình soạn thảo thô sơ, ứng viên không thể nhớ được các thẻ đơn giản, thông dụng đã lộ ra rằng rất thiếu chuyên nghiệp, không vượt qua vòng phỏng vấn.

Lưu ý cho người đang học PHP

Với những bài học chưa cần đến cơ sở dữ liệu, chỉ cần khởi động gống Hình 1 ở trên. Khi nào học đến bài có cơ sở dữ liệu mới bấm nút Start ở dòng có chữ MySQL.

Cần phải nắm về HTML, CSS, JavaScript trước khi bắt tay học PHP. Đừng nghe người khác/ trên mạng xã hội nói rằng mấy cái kia không cần phải biết vì đó là lập trình front-end, còn PHP là lập trình back-end. Sai lầm chết người đấy!

Nếu bạn chỉ biết back-end, biết quá ít hoặc không biết tí gì về front-end, bạn sẽ giống như mấy gã được thuê khiêng vác dụng cụ cho sân khấu mà thôi.

Lưu ý chung cho người mới học

Sau khi kết thúc buổi học nếu bạn không có thói quen để máy tính chạy 24/7 thì bạn cần phải đóng hết các phần mềm bạn đang dùng, nhất là các phân mềm thực hành trong quá trình học. Gợi ý:

  1. Trình duyệt Microsoft Edge trên Windows 10, 11 cho đến tháng 8/2022 chưa hỗ trợ định dạng file hình ảnh AVIF, bạn sẽ không thấy được hình ảnh minh họa. Do vậy, đề xuất sử dụng trình duyệt Mozilla Firefox hoặc Google Chrome.
  2. Đóng trình duyệt web: nếu trình duyệt có ghi nhớ tab cho lần mở sau, tốt hơn hết là đóng hết từng tab để lần sau mở trình duyệt lên không bị nặng máy, hết RAM nếu máy không mạnh lắm.
  3. Đóng trình soạn thảo mã: những gì cần save thì khi được hỏi bạn nhớ Save, tránh lần sau ngồi gõ lại mất thời gian vô ích hoặc không nhớ bài cũ đã học gì.
  4. Đóng XAMPP: bấm các nút Stop ở những dòng Apache, MySQL để máy chủ được đóng, dữ liệu được lưu hoàn chỉnh.

Những lưu ý trên có vẻ thừa thãi? Thực sự, bạn cần tập thói quen “thực hành tốt” ngay từ đầu để sau này trong việc làm web sẽ mang tính chuyên nghiệp, có tác phong công nghiệp cao.

Lập trình back-end là gì?

Bạn cứ xem một trang web, một web site như một sân khấu sự kiện hoặc một bộ phim bạn xem đi cho dễ hình dung. Phần mà bạn thấy được gọi là front-end, nếu dùng tiếng Việt nó gần như là giao diện hoặc mặt tiền trang web vậy.

Vậy, phần mà bạn không nhìn thấy, như ở sân khấu, ở phim trường, những công việc vận hành nội bộ đó được xem như back-end.

Nói theo ngôn ngữ CNTT, lập trình back-end chính là lập trình ở phía server (server-side programming). Tức là mã bạn viết ra được đặt trên server, được xử lý bởi web server chứ không phải trên trình duyệt của người duyệt web.

Phần bên trái thể hiện back-end.

Suy ra từ việc làm một bộ phim, bạn sẽ dễ dàng thấy rằng kết quả của back-end sẽ được chuyển giao cho front-end để phục vụ người xem. Phim thì gọi là khán giả, những người duyệt web thì gọi là người dùng (user) hoặc khách truy cập web (visitor).

Các ngôn ngữ lập trình thường dùng để viết mã cho back-end: Python, PHP, JavaScript, Ruby, Java, C#

Với những dự án web lớn, người ta thường dùng các khung mẫu (framework) và/ hoặc thư viện (library) có sẵn thay vì làm từ đầu.

Vài framework thông dụng: Laravel (PHP), Django (Python), Spring (Java), Ruby on Rails (Ruby), Meteor (JavaScript), Node.js (môi trường phát triển JavaScript), ASP.NET MVC (C Sharp).

Cũng cần phải có cơ sở dữ liệu để lưu trữ thông tin vì bản thân ngôn ngữ lập trình tự nó không thể quản lý dữ liệu hiệu quả. Người lập trình back-end thường dùng một trong các hệ quản trị cơ sử dữ liệu (CSDL): SQLite, MongoDB, MySQL, Oracle, SQL Server, IBM DB2,…

Để kết quả tạo ra trả về được cho client (tức trình duyệt web hoặc phần mềm đóng vai trò client) thì phải có web server. Những web server thông dụng: Apache, Nginx, Lighttpd, Litespeed, Caddy, Microsoft IIS, Tomcat, Jetty.

Một số trong những thứ kể trên đi với nhau theo dạng combo nên người ta sẽ gọi tắt thành các tên bạn thương gặp như: LAMP stack, MEAN stack, MERN stack, JAMStack.

Tất nhiên, không bắt buộc bạn phải đi theo bộ chuẩn như trên nếu bạn là một người viết mã khá. Nếu áp dụng cách kết hợp lạ, bạn sẽ đối mặt vấn đề khó tra cứu, tham khảo tài liệu trên các cộng đồng chia sẻ công cộng về lập trình một khi bạn gặp vướng mắc trong quá trình lập trình, viết mã.

Đồ nghề cho người mới bắt đầu

Những công cụ bạn cần phải trang bị cho máy tính của bạn trước khi bắt đầu, nếu không, bạn sẽ chẳng có cái gì để thực hành theo những bài viết.

  1. Trình soạn thảo văn bản thô Notepad Plus Plus
  2. Máy chủ web (web server) XAMPP. Xem thêm hướng dẫn cài và dùng XAMPP.
  3. Trình soạn thảo code trực tuyến CodePen (cần tạo tài khoản để có thể lưu code)

Trình duyệt web thì có thể dùng Mozilla Firefox, Microsoft Edge hoặc Google Chrome, Safari đều được. Một trong những trình duyệt này sẵn có trên máy tính của bạn.

Quy ước khi học, đọc bài PHP

Sau đây là các quy ước trong những bài viết về lập trình web với PHP. KACBT thường xuyên cập nhật, bổ sung để tốt dần theo thời gian.

Con voi là biểu tượng của ngôn ngữ PHP

PHP là một ngôn ngữ lập trình nói hẳn là khá kém về mặt thiết kế. Lúc thì PHP phân biệt chữ HOA, chữ thường, lúc lại không nên rất gây sự bực mình với những người đã học các ngôn ngữ có thiết kế đẹp trước đó.

Rồi các thứ khác cũng lộn xộn cả lên trong cú pháp, cách đặt tên hàm… nói chung là đầy nhược điểm.

Thật quái lạ, PHP lại là ngôn ngữ khá dễ học cho người bắt đầu. Dân tay ngang nhảy vào làm web rất yêu thích bởi vì việc cài cắm đơn giản, sớm bắt đầu viết được ngay những dòng mã “sờ thấy được” mà với các ngôn ngữ khác người học có khi mất đến 5-7 buổi đầu tiên.

Ngôn ngữ PHP – một ngôn ngữ lập trình dở ẹc

Bạn cần đọc các bài ở PHP-FIG để học theo cách viết mã trên ấy. Sau đây, KACBT liệt kê ra một số thứ nên áp dụng trong ngày học đầu tiên.

Quy cách viết mã PHP theo chuẩn

  1. Luôn dùng mở đầu file PHP dạng dài. Tức là vào file phải là dấu bé, php rồi dấu hỏi. Không áp dụng cách viết mã tắt vì khi thay đổi môi trường mà web server không phải do ta cài đặt, cấu hình sẽ gây nguy cơ mã không chạy được.
  2. Khi lưu file PHP phải ở dạng encoding là UTF-8 without BOM. Nếu bạn dùng Notepad++ mặc định đã đạt điều này mà không phải chỉnh sửa gì thêm, chỉ cần lưu file bình thường.
  3. Ký tự xuống

Lời hay ý đẹp tạo cảm hứng mỗi ngày

“Đừng bao giờ để mình trở thành người đứng ngoài cuộc. Hãy tích cực tham gia và mạnh dạn dấn thân vào những sự thử thách, luôn tò mò và học hỏi những điều mới, và nỗ lực để tạo ra được nhiều sự khác biệt” (“Don’t be a bystander. Be involved, be engaged, be curious, make a difference.”) — Howard Schultz

Học lập trình Front-end là học những gì?

Ngày xưa (từ năm 1994 đến chừng 2003) thế giới web khá đơn giản, lúc đó không có khái niệm front-end, back-end gì hết, chỉ có web tĩnh và web động. Hoặc nói thiên hướng kỹ thuật một chút, liên quan đến lập trình thì có client side script và server side script.

Ngày nay, phát triển web là một lĩnh vực trăm hoa đua nở, trở thành một nhánh phát triển phần mềm khá ồn ào, đông đảo người tham gia, lấn át cả nhánh viết phần mềm cho desktop. Một thực tế vui vẻ đến buồn cười đó là dân ngoại đạo cũng nhảy vào.

Vì vậy, bạn cũng cần biết chút ít về cách làm một trang web dù bạn chẳng phải dân CNTT.

Dễ thôi, nếu bạn siêng vào đây đọc bài, ngày nào đó bạn làm trang web ngon lành, chơi cũng được, dùng kiếm cơm cũng ổn.

Lộ trình phát triển web theo hướng frontend.

Nghe cứ rối beng cho người bắt đầu, nhất là những người muốn tự học. KACBT giải thích mấy cái này mệt xỉu mà cũng không biết viết ra như thế nào để tường bận vấn đề.

Viết dài thành một cuốn sách không ai đọc, viết ngắn người đọc không nắm được. Làm video clip thì nói thật là người ta xem giải trí thôi, không có tác dụng mấy về mảng học hành.

Thử tìm trên YouTube chúng tôi thấy rất nhiều movie clip hướng dẫn làm web đủ thể loại. Chất lượng giảng dạy đủ hạng mức, cấp độ, số lượt view cũng cao.

Quái lạ, vẫn rất nhiều người ngỏ ý KACBT mở khóa học để giúp họ làm web.

Website này như một thử nghiệm hỗ trợ những ai mong muốn làm một website tự tay. KACBT cứ thử cái đã, việc gì tiếp theo tính sau.

Bên trái là “đồ nghề” dành cho người làm frontend. Bên phải là dành cho người làm backend.

Vắn tắt, bạn cần nắm HTML, CSS, JavaScript nếu muốn làm trang web thiên về giao diện, hình ảnh, những cái người duyệt web nhìn thấy, giao tiếp, tương tác khi truy cập.

Có người đọc quá nhiều bài viết linh tinh, nội dung rác, khi đọc được bài xịn lại không chịu bắt tay vào thực hành, dẫn đến họ nói về front-end nghe rất khủng khiếp, cứ như một chuyên gia thực thụ.

Trong thực tế, vài năm trôi qua, họ vẫn chưa có, chưa làm được một trang web nào. Họ cũng không thuê ai khác làm web giúp, họ vẫn tiếp tục đám luận, mô tả về web cứ như một chuyên gia. Thật khôi hài!

KACBT theo kiểu cứ mỗi ngày làm chút một, như một trò chơi, sở thích lúc rảnh. Trang web được tạo ra có ra hình hài ổn hay không tính sau, được vọc là vui rồi, cứ lên đường, đến đích hoặc quay về cũng đều là một trải nghiệm đẹp.

Ghi nhớ Học lập trình front-end là học viết mã HTML, CSS, JavaScript.

Hé lộ một chút chi tiết về kỹ thuật nếu bạn tò mò

Việc đầu tiên để có thể làm web cho người khác sử dụng, bạn phải là người sử dụng web trước đó, ít nhất không cần mức vô địch thiên hạ nhưng phải ở mức am hiểu hơn người bình thường. Những kiến thức sau đây phải biết: Internet hoạt động như thế nào? World Wide Web là gì? và nó có bà con gì với Internet.

Một trang web, website cụ thể gồm có những gì. Làm sao để tạo ra được trang web? Website? Tốn kém mức tiền tối thiểu bao nhiêu để tự tay làm nên một trang web.

Thiết kế đồ hoạ cho giao diện trang web

Nếu theo đúng quy trình thiết kế web bài bản, chuyên nghiệp bên đặt thiết kế web (chủ đầu tư) gặp gỡ với cá nhân hoặc đơn vị thiết kế web (nhà cung cấp/ nhà thầu) để bàn bạc qua về ý tưởng cho một trang web.

Sau khi đã bàn bạc xong, nhà thiết kế web sẽ lên một giao diện thô sơ có thể là vẽ tay hoặc thực hiện trên máy tính chỉ có các khối chữ nhận đại diện cho các vùng trên web.

Trang web được ghép lại từ các khối

Khi chủ đầu tư đồng ý với ý tưởng của nhà cung cấp mới bắt đầu thực hiện bằng phần mềm đồ hoạ như Photoshop để tạo ra giao diện web, sử dụng ảnh của mình để minh hoạ có sẵn trong kho ảnh của người thiết kế cho những vùng trên trang web.

Mỗi trang cơ bản trên trên website sẽ là một file ảnh. Ví dụ: trang Giới thiệu, trang Liên hệ, trang Dành cho cổ đông, trang Trưng bày sản phẩm, trang Các thành tự,…

Nhà đầu tư xem qua, hai bên thảo luận để chỉnh sửa cho phù hợp hơn. Khi có sự đồng thuận, người thiết kế file đồ hoạ sẽ chuyển qua cho một người khác thực hiện chuyển nó thành HTML.

Cắt giao diện web (còn gọi là cắt CSS) hoặc chuyển PSD thành HTML

Có thể nói, trước năm 2004 thì việc cắt file hình ảnh thành HTML là công việc chính của làm web. Thuở ấy, khái niệm lập trình web được hiểu là lập trình back-end. Lúc ấy JavaScript chủ yếu làm các nút bấm, bung cửa sổ quảng cáo, tuyết rơi hoặc những cái linh tinh mà nếu thuở đó bạn thường ra tiệm NET ngồi sẽ chứng kiến.

Vì thế, có thể nói, lập tình front-end lúc đó gần như chưa có, nếu có cũng ở một vài công ty lớn trên thế giới thuở đó mới có chuyên trách.

Hơn nữa, ngày ấy trình duyệt web Internet Explorer chiếm thế áp đảo, mà nó lại hay có những lỗi không khắc phục nên chỉ riêng việc loay hoay với HTML, CSS không thôi đã nhức đầu lắm rồi.

Ta tạm hiểu cắt CSS (cũng gọi là cắt HTML, cắt giao diện web, chuyển PSD sang HTML) là công việc của một người biết chút ít về phần mềm đồ hoạ, cụ thể là Photoshop, dùng chức năng cắt ảnh tốt. Khi nhận file ảnh từ người thiết kế giao diện web thì người này cắt nó ra từng mảnh chữ nhật và sau đó viết mã HTML rồi ráp nó lại. Người này quyết định chỗ nào là hình, chỗ nào là chữ.

Giao diện như này sẽ được cắt ra thành file HTML

Bắt tay vào viết những dòng HTML đầu tiên với trình soạn văn bản thô có sẵn trên máy như Notepad, TextMate, gEdit với những người cắt CSS thiên về viết code hoặc những người thiên về sử dụng đồ hoạ, công cụ thì có phần mềm như DreamWeaver rất nổi tiếng của hãng Adobe hỗ trợ.

Người mới tự học cắt CSS trước khi chuyển qua lập trình front-end thường kiếm một trình soạn thảo văn bản thô có chức năng đổi màu mã (code) để dễ quan sát, tìm lỗi hơn. Trình soạn thảo dành cho dân viết code tốt sẽ có chức năng nhắc bài (gợi ý) để tiết kiệm công sức đánh máy.

Tuy nhiên, lúc ban đầu đừng lạm dụng những chức năng gợi ý mà nên gõ thủ công để kịp quen với cú pháp, nhớ được một số thẻ thông dụng. Khi ngồi gõ lóc cóc những dòng mã HTML cũng giúp cho bạn suy nghĩ về việc làm thế nào để sáng tạo hơn trong cách học.

Một tài liệu HTML (gồm một file HTML và các file nhúng vào đi kèm nó) thực sự được trình bày trên màn hình máy tính, điện thoại như những khối chữ nhật đủ kích cỡ, màu sắc lắp ghép với nhau.

Mỗi khối chữ nhật được tạo ra bởi một thẻ HTML tùy nó định chứa gì bên trong mà chọn thẻ cho thích hợp. Các hình khối trông như không phải chữ nhật khi hiển thị trên màn hình, bản chất chúng cũng được chứa trong ít nhất một khối chữ nhật, nhưng có sự sắp đặt khéo léo, chỉnh thuộc tính, dùng ảnh có nền trong suốt, hiệu ứng…. để tạo ra các hình dáng khác.

Nếu chỉ có HTML không thôi, một trang web sẽ dài từ trên xuống dưới toàn chữ hoặc hình nối tiếp nhau dài thật dài và trông thô sơ như căn nhà xây thô. Vì thế, người ta áp dụng định kiểu dáng phân tầng, gọi là CSS để trang trí, làm giao diện cho phong phú, thẩm mỹ.

Mẫu mock up của trang web
Giao diện web khi có CSS thêm vào

Kết quả của quá trình cắt giao diện là được một thư mục chứa các file HTML, mỗi file tương đương với một trang chính, cơ bản của website và có các thư mục images chứa hình ảnh, css chứa file CSS.

Viết mã JavaScript để thực hiện những thứ HTML, CSS chưa làm được

Trang web được gọi là tài liệu siêu văn bản như tên của nó HTML (HyperText Markup Language) chính bởi vì tính chất động của nó, mà sau này JavaScript là một phần mạnh mẽ của cái “siêu” ấy.

Vì sao cần đến JavaScript? Vì có những thứ HTML, CSS chưa thể làm. Để dễ hình dung, ta thấy HTML, CSS có thể diễn tả một cái bếp gas, với các nút bật, mặt bếp, khung đặt nồi, họng phân phối gas, thậm chí diễn tả bếp gas cháy với lửa đỏ. Nhưng việc bật / tắt/ vặn nút gas diễn ra thế nào thì lúc này cần viện đến vai trò của JavaScript.

Nói cách khác, công năng (đôi lúc như là động cơ) của trang web được JavaScript đảm nhiệm. Vài ví dụ bạn thường thấy trên một trang web cần đến JavaScript như: hiển thị lời chào căn cứ vào thời điểm trong ngày (chào buổi sáng/ trưa/ chiều) hoặc trong năm, mùa đông có trang trí tuyết rơi, hiển thị tờ lịch của tuần/ tháng,… đó là với những trang web đơn giản.

Ngày nay, có những trang web thực sự là trò chơi điện tử (bạn từng chơi Nông trại vui vẻ?) đương nhiên phải có sự góp mặt của JavaScript.

Có thể nói, lập trình JavaScript đồng nghĩa với ‘Lập trình front-end”

Đến đây bạn đã làm được bất cứ trang web nào để người dùng xem, còn việc nhập thông tin vào xử lý là việc của back-end, hậu trường ở phía server.

Tuy nhiên, về lý thuyết là như vậy, trong thực tế phải mất nhiều năm người ta mới ở mức thạo nghề và làm được những thứ thông dụng, hơi khó một chút. Còn có những trang web khá đặc biệt, có thể cả đời bạn cũng khó có thể đạt mức đó bởi người làm ra nó thuộc loại quái kiệt. Lĩnh vực thiết kế web cũng không khác gì các ngành công nghiệp khác, đều có các cấp độ khác nhau.

Sự rối rắm, phức tạp của CSS, JavaScript ngày nay

Trước khi iPhone ra đời năm 2007, người ta duyệt web chủ yếu trên máy tính nên dù lúc đó trình duyệt IE lỗi đủ kiểu, người làm web cũng chưa phải đương đầu với sự phức tạp như 2023 này.

Khi điện thoại di động smartphone ra đời, máy tính bảng tiếp nối, người thiết kế web phải tạo ra 3 giao diện khác nhau để hỗ trợ người truy cập trên 3 loại thiết bị này. Trang web nào không đám ứng điều đó sẽ bị người truy cập ngó lơ.

Vậy là bắt đầu nảy sinh ra những bộ thư viện, framework khủng cho cả CSS lẫn JavaScript. Sự ra đời của những công cụ này giúp cho những người làm web thực hiện những trang web phức tạp được nhanh hơn, mang tính chuyên nghiệp, tiếp cận tiêu chuẩn công nghiệp tốt hơn. Nói đúng hơn, giống như ngày nay bạn đi mua đồ nội thất, mang về ráp chứ hiếm khi đặt người ta đóng.

Những CSS framework thông dụng hiện nay

Các CSS framework bạn có thể từng nghe qua: Bootstrap, Bulma, Tailwind CSS, Foundation, PureCSS.

Các JavaScript library hoặc framework như: Angular, ReactJS, VueJs, EmberJS. Một cái rất nổi tiếng là jQuery, không được xem là framework mà chỉ là library nhưng sống lâu, được dùng rất nhiều trong số 1 triệu website lớn nhất thế giới.

Lúc nào thì library? Lúc nào thì framework? Tui đọc thấy người ta giải thích rất nhiều nhưng vẫn không thông nổi, và có nhiều tranh cãi.

JavaScript framework và hệ sinh thái của nó

Theo sự tổng hợp của tui thì thư viện là một cái gì đó nó tập hợp các đoạn code được viết sẵn để lấy ra dùng theo quy tắc tham khảo để bằng từ khoá, tên gọi, thay vì copy & paste trực tiếp trộn vào mã do bạn viết. Library hơi thoáng hơn framework, tự do sử dụng tuỳ ý, có thể dễ học, sớm rút tỉa được vài thứ lấy ra dùng được ngay vào trang web của bạn.

Trong khi đó, framework có sự phức tạp cao hơn, mất nhiều thời gian để học hơn và nó thường dùng để áp dụng vào làm những trang web dạng một phần mềm ứng dụng chạy trên nền web khá khủng, phức tạp.

Ngoài ra, để hỗ trợ cho CSS framework, JavaScript framework còn có những công cụ đi kèm theo hỗ trợ, sản phẩm được tạo ra từ những framework , library này, từ nguồn mở miễn phí đến phải bỏ tiền ra mua cũng có… tạo nên cả rừng thứ khiến cho ngay cả dân trong nghề cũng có lúc cảm thấy như bị lạc vào showbiz.

Mở cánh cửa bước vào thế giới front-end development

Khi làm những website lớn, phức tạp, thuở ban đầu những nhóm làm việc chưa có framework nên họ phải tự tạo. Các framework nổi tiếng, thông dụng ngày nay đều bắt nguồn như vậy.

Là một lập trình viên web front-end bình thường, tui không cần phải “phát minh lại bánh xe”, mà chỉ cần tận dụng những framework có sẵn là đủ mệt rồi. Việc “đứng trên vai người khổng lồ” tiết kiệm được khá nhiều thời gian, công sức khi bước vào công việc nhưng luôn tốn một thời gian ban đầu phải tìm hiểu, học về framework. Vì vậy, thường chọn framework có đông đảo người dùng, tài liệu phong phú và được đánh giá cao như ReactJS, VueJS. Nếu tui đủ giỏi và học nhanh, tui có thể chọn cái khác, còn bình thường, tui cũng chọn giống số đông.

Các thuật ngữ nghe loảng xoảng khi tui bập vào front-end

Vì các framework khá phúc tạp, mất vài tuần đến vài tháng để làm quen với một người đã khá thành thạo JavaScript nên để có thể làm việc được người ta sẽ phải biết đến các công cụ quản lý phiên bản mã nguồn dự án gọi là Version Control System.

Hiện nay, công cụ để quản lý phiên bản được ưa chuộng là Git, và có một cộng đồng người dùng Git rất nổi tiếng tên là Github.

Ngôn ngữ tiền xử lý (pre-processing) CSS

Các thư viện, framework đôi khi vẫn chưa đủ chức năng, nên cần thêm các gói phụ thêm để gắn vào, các gói này cũng phải được tổ chức, quản lý bài bản, vậy là đẻ ra công cụ quản lý gói Package Manager. Với JavaScript thì npm là công cụ nổi tiếng, nó được đi kèm với môi trường để phát triển dự án JavaScript cũng rất nổi tiếng (gần như phải dùng đến mà không có lựa chọn nào tốt hơn) tên là NodeJS.

Công cụ làm vieecj với JavaScript

Rồi đụng đến CSS thì không phải cứ viết CSS như bình thường mà tui còn phải tìm hiểu LESS, SASS . Trong khi đó, bên phía JavaScript còn có TypeScript, một ngôn ngữ dùng để viết JavaScript tốt hơn cho những người từng học bài bản về các ngôn ngữ có định kiểu mạnh như C/C++, Java.

Đó là chưa kể còn những thứ đi kèm theo trong quá trình làm dự án sẽ nảy nòi ra, cần đến.

Dông dài đến tận chân trời góc bể

Một khi website có dính nhiều đến việc lập trình, nó đích thị là một phần mềm hoặc bộ phần mềm, thậm chí được gọi như là bộ giải pháp. Lúc này, việc tiềm ẩn những lỗi lập trình nguy hiểm gây thiệt hại về tài chính, danh tiếng, để lại hậu quả nghiêm trọng là chắc chắn xảy ra.

Để phòng ngừa, hạn chế những rủi ro đó người ta sẽ phải theo một quy trình phát triển bài bản, chặt chẽ. Lúc này một dự án web có thể kéo dài nhiều năm (như Facebook, YouTube) sẽ chia ra nhiều team để phụ trách từng mảng, các team này phải phối hợp với nhau.

Trong bài này, chúng ta chỉ bàn đến team lo về front-end mà thôi. Họ sẽ có người thiết kế giao diện người dùng (UI), thiết kế trải nghiệm người dùng (UX), và có cả copywiter, UX writer,.. Có thể những người này không có gì gọi là “lập trình” nhưng đều nằm trong chuỗi phát triển một website nên sẽ phải từ lên ý tưởng, đánh giá, thiết kế mẫu, lập trình, kiểm thử, phát hành, bảo mật.

Vì JavaScript có thể chạy cả phía server trên môi trường NodeJS nên có những lập trình viên JavaScript sau một thời gian viết mã bên đội front-end đã chuyển luôn qua gia nhập đội back-end khi công ty dùng JavaScript bên phía back-end.

Những người làm được cả 2 món này, tức là: front-end + back-end = fullstack.

Tóm lại những điều cần nhớ

Lập trình front-end đòi hỏi một lập trình viên ban đầu phái biết cắt CSS, viết mã HTML, CSS, JavaScript.

Khi chuyên sâu hơn, một lập trình viên front-end phải biết sử dụng các CSS framework, JavaScript framework và các thư viện, hệ sinh thái đi kèm.

Một lập trình viên front-end có thể chuyến sang làm back-end và ngược lại hoặc có thể làm cả back-end lẫn front-end được gọi là fullstack developer.